لطفا صبر کنید ...

ضایعه نخاعی چیست ؟علل و درمان

اسفند ۲۳, ۱۳۹۹ توسط m.ghaderinasab0
sci2.jpg

نخاع چیست ؟

ضایعات نخاعی توسط دکتر سیامک مرادی فوق تخصص درد در کلینیک درد راد در تهران

«نخاع» طناب بلندی است که از انتهای سر شروع می شود و تا بالای لگن کشیده می شود.نخاع انشعابات بسیار زیادی دارد که این انشعابات هم چون خیابان های فرعی یک شهر به سرتاسر بدن انسان کشیده می شود.
نخاع به همراه مغز که درون جمجمه (سر) انسان قرار دارد.
سیستم عصبی ما را تشکیل می دهند.

نخاع چه وظیفه ای در بدن ما دارد؟

نخاع هم چون یک خیابان اصلی و در نقش دستیار مغز پیام های حسی را از اندام های بدن به مغز مخابره می کند و دستوراتی که متعاقب این پیام ها توسط مغز صادر می شود را به اندام ها می رساند.
بنابراین بدن ما برای حس و حرکت نیاز جدی به طناب نخاعی دارد.

ضایعه نخاعی

یک ضایعه نخاعی شامل آسیبی به طناب نخاعی است که باعث تغییرات موقت یا دائمی در حرکت، حواس، و یا عملکرد خودکار نخاع می‌شود. تصادفات اتومبیل، سقوط از ارتفاعات، آسیب‌های ورزشی و اصابت گلوله از شایع ترین علل ضایعات نخاعی می‌باشند.
به طور کل میتوان ضایعات نخاعی را با توجه به عوارض مختلف در اندامهای فوقانی (دستها) وتحتانی (پاها) در دوسطح کلی تقسیم کرد.

  1. چنانچه ضایعه درسطح مهره های سینه ای و پایینتر از آن اتفاق افتد,باعث فلج در اندامهای تحتانی (Paraplegia) میشود که درنتیج فرد قادر به حرکت پاها نمی باشد. این نوع از ضایعه نخاعی میتواند باعث اختلالاتی نیز در عملکرد روده ,مثانه , اعمال جنسی ,عمل عضلات سینه ای و شکمی نیز گردد.
  2. چنانچه ضایعه درناحیه نخاع گردنی اتفاق افتد منجر به فلج در دو دست و دو پا (quadriplegia) میشود. در این صورت فرد علاوه بر اینکه قادر به حرکت پا نمی باشد, نمی تواند از دست و بازوهایش نیز همچون گذشته استفاده کند و درواقع هرچه محل ضایعه نخاعی به مغز نزدیک تر باشد سطح و شدت بیشتری از ضایعه نخاعی دیده میشود وبخش گسترده‌تری از ارگانها از عملکرد طبیعی خارج میشوند. در اینجا لازم به ذکر است که درصورت وقوع ضایعه در ناحیه مهره اول تا چهارم گردنی, حیات فرد در معرض خطر جدی قرار می گیرد و برای ادامه زندگی باید تحت مراقبت های ویژه تنفسی باشد.

ضایعه نخاعی

کاردرمانی ضایعه نخاعی

 

کلینیک کاردرمانی رها 

09125066759    02144427580

منظور از سطح عصبی ضایعه نخاعی چیست؟

بسیاری از افراد تصور می کنند که سطح عصبی ضایعه نخاعی همان سطح آسیب ستون فقرات است. مثلآ شکستگی مهره دوم کمری باعث ضایعه نخاع در نقطه دوم کمری می گردد. این تصور غلط بوده و سطح عصبی ضایعه نخاعی بر اساس معاینه ۵۶ نقطه استاندارد حسی و ۲۰ عضله در دو سمت بدن همراه با معاینات خاص دیگر تعیین می گردد.

انواع ضایعه نخاعی

 

شوک نخاعی

شوک نخاعی یک افت ناگهانی در فعالیت بازتابی نخاع (آفلکسی) در زیر ناحیه آسیب دیده است. در این حالت عضلاتی که از اعصاب زیر منطقه آسیب دیده ، عصب می‌گیرند، کاملا فلج و شل می‌شوند و رفلکسها از بین می‌رود.

آسیب نخاعی به صورت کامل(Complete) یا ناکامل(Incomplete) است.

ضایعات کامل

در یک ضایعه کامل(Complete lesion)، عملکرد حسی یا حرکتی در زیر سطح ضایعه وجود ندارد. آسیب کامل بیشتر درارتباط با قطع عرضی نخاع، صدمات عروقی شدید، کشش‌های طولی طناب نخاعی یا فشارهای شدید به نخاع است. در ضایعات کامل به دلیل قطع ارتباط نخاع با مغز، ادراک حسی و کنترل حرکتی فرد مختل شده و در این موارد پیش آگهی جهت برگشت عملکرد حسی-حرکتی ضعیف است.

ضایعات ناکامل

ضایعات ناکامل(Incomplete lesions) درصورت وجود و حفظ قسمتی از عملکرد حسی یا حرکتی در زیر سطح آسیب مشخص می‌شود. اگر برگشت عملکردهای حسی یا حرکتی سریع باشد، پیش آگهی ازنظر بهبود عصبی نیز خوب خواهد بود.

انواع ضایعات ناکامل نخاعی

مهمترین سندرم‌های آسیب ناکامل نخاعی عبارتنداز:

سندرم براون سکوارد
سندرم طناب پیشین
سندرم طناب مرکزی
سندرم طناب پسین

انواع ضایعات نخاعی در بخش های مختلف ستون فقرات

ضایعه نخاعی

ضایعه نخاعی کامل

در یک ضایعه نخاعی کامل، عملکرد حسی یا حرکتی در زیر سطح ضایعه وجود ندارد. آسیب نخاعی کامل بیشتر در ارتباط با قطع عرضی نخاع، صدمات عروقی شدید، کشش‌های طولی طناب نخاعی یا فشارهای شدید به نخاع است.

در ضایعات کامل به دلیل قطع ارتباط نخاع با مغز، ادراک حسی و کنترل حرکتی فرد مختل شده و در این موارد پیش‌آگهی جهت برگشت عملکرد حسی-حرکتی ضعیف است.

ضایعه نخاعی ناقص

ضایعه نخاعی ناقص، درصورت وجود و حفظ قسمتی از عملکرد حسی یا حرکتی در زیر سطح آسیب مشخص می‌شود. اگر برگشت عملکردهای حسی یا حرکتی سریع باشد، پیش‎آگهی ازنظر بهبود عصبی نیز خوب خواهد بود.

 

انواع ضایعه نخاعی

ضایعه نخاعی گردنی

آسیب به این ناحیه سبب تضعیف دست وپا ودرموارد شدیدتر ممکن است سبب بروزفلج در ناحیه گردن گردد.ناحیه گردن بسیار حساس و منعطف می باشد و نقش این ناحیه از ستون فقرات،کنترل سیگنال های پشت سروگردن ،شانه و بازو می باشد. به دلیل حساسیست بالای گردن درمان ضایعه این ناحیه کمی با مشکل همراه است که از جمله راههای درمان این استفاده از بریس ها و تثبیت کننده گردن می باشد که کمک بسیاری به درمان این عارضه خواهد کرد.

ضایعه نخاع سینه ای

این قسمت از ستون فقرات کنترل کننده سیگنال های برخی از عضلات کمر و شکم هستند
این نوع ضایعه سبب فلج دراندام های تحتانی شده واختلال درعملکرد روده و مثانه و اختلال عملکرد جنسی می باشد فرد قادربه حرکت نخواهد بود.

ضایعه نخاعی کمری

طناب نخاعی کمری کنترل کننده علائم اندام های تحتانی،شکم ،کمر،باسن و برخی اندام های خارجی دستگاه تناسلی هستند.این نوع آسیب ها موجب از کارافتادن عضلات پا و اختلال روده ومثانه و اختلال عملکرد جنسی فرد خواهند شد.

علائم و نشانه های اضطراری ضایعات نخاعی

علائم اضطراری و علائم آسیب نخاعی پس از تصادف ممکن است شامل موارد زیر باشد:

کمر درد یا فشار شدید در گردن، سر یا پشت شما
ضعف، عدم هماهنگی یا فلج در هر قسمت از بدن شما
تهوع، سوزن سوزن شدن یا از بین رفتن احساس در دست، انگشتان دست، پا یا انگشتان پا
از دست دادن کنترل مثانه یا روده
مشکل در تعادل ویا راه رفتن
تنفس مختل شده بعد از آسیب دیدگی
وضعیت اناتومیکی عجیب مثل گردن برگشته به عقب و یا کمر چرخیده به اطراف بیشتز از حد انتظار

دلایل ضایعات نخاعی

وارد شدن ضربه شدید به ستون فقرات که سبب آسیب دیدگی طناب عصبی و ریشه های نخاعی می شود. (تصادفات رانندگی ، حوادث شغلی و ورزشی در بروز این عارضه بیشترین نقش را دارند)
شکستگی شدید ستون فقرات و آسیب دیدگی دیسک ها
دررفتگی‌ ممهره ها
آسیب حاد دیسک بین مهره‌ای
سقوط از ارتفاع
آسیب دیدگی طبناب نخاعی در اثر اصابت گلوله یا وارد شدن ضربه با چاقو
بیرون زدگی دیسک بین مهره ای
لغزش و سرخوردن مهره ها
تنگی کانال نخاعی
ناهنجاری های مادرزادی مهره ها
بیماری های مادرزادی
آرتروز ستون فقرات در مراحل پیشرفته
تورموهای ستون فقرات

عوارض آسیب های نخاعی

۱ – سیستم تنفس: صدمه و آسیب به مهره های گردنی یا شکستگی بالای ۴ C مشکلات خاصی را در عمل تنفس به وجود آورده و باعث توقف کامل تنفس می شود صدمه زیر ۴C در صورت فعال بودن عصب فرنیک باعث تنفس دیافراگماتیک خواهد شد.

۲ – سیستم قلبی و عروقی : هرگونه قطع عرضی در طناب نخاعی بالاتر از سطح T5 ا ثر اعصاب سمپاتیک را بر سیستم قلبی و عروقی از بین می برد و باعث مشکلات فوری شامل برایکاردی – هیپوتانسیون و کاهش برون ده قلبی می شود.

۳ – سیستم ادراری: رتانسیون ادراری یک علامت شایع در صدمات حاد نخاعی و شوک نخاعی است. مثانه با توجه به فقدان اثر مهاری مغز بسیار تحریک پذیر می شود در نتیجه مکرراً مقدار کمی ادرار دفع خواهد کرد که دفع مثانه به طور کامل صورت نگرفته و این امر منجر به اتساع مثانه و احتباس ادرار و بروز عفونت و سنگ های ادراری می شود.

۴ – سیستم معده ای – روده ای: چنانچه طناب نخاعی بالاتر از ۵ T و به طور عرضی قطع شود فقدان عصب رسانی سمپاتیک ممکن است که منجر به ایجاد اتساع ایلئوس و معده شود.
مشکلات دفعی ؛ سختی و احتباس مدفوع نیز ایجاد می شود.

۵ – شوک نخاعی و هیپورفلکس خود به خودی: شامل انبساط مثانه (در اثر استاز ادراری) و انبساط روده و زخم فشاری .

۶ – AUTONOMICDYSREFLEXIA (HYPER REFLEXIA)

هایپرورفکسی معمولاً در ضایعات نخاعی بالای سطح ۶ T به وجود می آید. اگر یک محرک شدید احشایی و یا یک محرک دائمی روی استخوان های زیر ناحیه ضایعه وجود داشته باشد و یا مثانه این بیماران تحت کشش بیش از حد قرار گیرد. علائم آن عبارت اند از سردرد؛ عرق نواحی بالای سطح ضایعن؛ گرفتگی بینی؛ تیره شدن بینایی؛ فشارخون؛ تندی و یا کندی ضربان قلب؛ کشش بیش از اندازه مثانه در این بیماران به علل زیر حادث می شود :

الف ) گرفتگی سوند تخلیه کننده
ب ) پر شدن کیسه ادرار
ج ) غلط بسته شدن سوند
د) عمل تعویض سوند
هـ ) اتساع بیش از حد مثانه
و) افزایش گاز در روده ها و افزایش و تجمع مدفوع و یا هر نوع تحریک روی رکتوم ( مثل هموروئید)
ز) تحریکات پوستی مثل سوختگی – که جت جلوگیری از آن بایستی عوامل ایجاد کننده را حتی الامکان برطرف نمود.

۷ – هایپروترمیا :HYPERTHERMIA

ممکن است دمای بدن این بیماران تحت تأثیر محیط گرم؛ افزایش یابد که باعث علائم زیر می گردد:
الف ) پوست گرم؛ قرمز و خشک
ب ) احساس ضعف
ج) سرگیجه
د) اختلال بینایی
هـ) سردرد
و) تهوع
ز) دمای بالا
ج ) نبض نامنظم و ضعیف
جهت کاهش هایپروترمیا و تنظیم دمای بدن بیمار بایستی از روش های زیر استفاده نمود

بیمار به طور خودکار مدت زمانی را که می تواند در یک محیط گرم باقی بماند را به دست آورد. از مایعات استفاده کند. از لباس های نازک نخی و سبک استفاده کند. جهت جلوگیری از آفتاب زدگی از کلاه استفاده کند. از اسپری خنک کننده استفاده نماید. اطراف بیمار جریان هوا برقرار باشد و اگر دمای بدن بیمار از ۴۰ سانتی گراد بیشتر شد به پزشک مراجعه کند.

۸ – هیپروترمیا HYPOTHERMIA

همچنین وقتی که یک بیمار نخاعی در محیط سرد به مدت طولانی قرار گیرد علائم زیر به وجود می آید:
الف ) پوست سرد
ب ) لرز
ج ) کاهش دمای بدن
د) کاهش فشارخون ؛ نبض و تنفس
هـ) پریشانی که بایستی برای رفع آن از لباس گرم استفاده نمود و بیمار از محیط سرد خارج شود و اندام های او را با حوله های گرم پوشاند.

۹ – ORTHOSTATIC HYPOTENSION (POSTURAL HYPOTENSION)

از آنجا که این بیماران اکثراً در وضعیت درازکش قرار دارند هنگام تغییر وضعیت و قرار گرفتن در حالت نشسته و یا ایستاده به علت تجمع خون در اندام های تحتانی و محوطه شکم دچار کاهش ناگهانی فشارخون همراه با سرگیجه می شوند که با استفاده از جوراب کشی در ناحیه اندام های تحتانی و شکم بند در ناحیه شکم و همچنین تغییر وضعیت بیمار به صورت تدریجی می توان از آن جلوگیری نمود. اگر در روی ویلچر بیمار دچار این حالت شد با افقی نمودن ویلچر می توان از کاهش فشارخون جلوگیری نمود و پس از بهبود حالت بیمار به تدریج به وضعیت اولیه برگرداند. البته کاهش فشارخون می تواند به علت کاهش دفع ادرار نیز باشد که پس از دفع ادرار بهبود می یابد.

۱۰- SPINAL CORD CYST
تجمع مایع داخل کانال نخاعی به علت تغییرات نرولوژیکی در ۵ تا ۱۰% بیماران نخاعی به وجود می آید که ممکن است از چند ماه تا چند سال بعد از ضایعه به وقوع بپیوندد علائم آن بشرح زیر است: کاهش ناگهانی درد و یا حس بیمار و یا افزایش ناگهانی و زیاد درد – افزایش عرق و تعریق غیر طبیعی – اتونومیک دیسرفلکس.
همچنین در بیماران ضایعه نخاعی سطوح ۴ T به بالا به علت فلج عضلات بین دنده ای بیمار؛ فعالیت های تنفسی کاهش یافته و به علت کم شدن و یا از بین رفتن رفلکس سرفه و بازدم قوی زمینه مناسبی جهت ایجاد بیماری های ریوی مثل پنومونی ؛ آتکلتازی و غیره ؛ فراهم می گردد که CHEST PT و آموزش های لازم تنفسی برای جلوگیری از عوارض ریوی اهمیت فراوانی دارد.

آیا ضایعه نخاعی قابل درمان است؟

تقریبا همیشه پس از ضایعه نخاعی مقداری بهبودی دیده می شود . تحقیقات بسیار وسیعی در مورد ضایعه نخاعی در حال انجام است و در برخی حیوانات و حتی در انسانها با موفقیتهائی همراه بوده که امید به بهبود قطع نخاع را در اینده ایجاد کرده است. آسیب هایی که همراه با قطع نخاع نباشند همراه با درجات متفاوتی از بهبودی می باشند. و می توان گفت در بسیاری از بیماران مقداری از بهبود تورم در نخاع باعث برگشتن عملکرد اعصاب قطع نشده می گردد.

منظور از بهبودی در وضعیت بیمار مبتلا به ضایعه نخاعی چیست و مقدار آن چقدر است؟

بعد از ضایعه نخاعی مقداری از قدرت حرکتی و حسی بیمار برگشت می نماید. این مقدار تحت اثر عوامل مختلفی بوده و در بیماران مختلف با یکدیگر متفاوت است ولی تا حدودی قابل پیش بینی است و بیشتر در طی شش ماه اول پس از ضایعه نخاعی دیده می شو دگاهی حتی سال ها بعد نیز بهبود دیده می شود..

بیماران با آسیب نخاعی ممکن است به درمان‌های ذیل نیاز داشته باشند:

درمان‌های اورژانسی جهت جلوگیری از آسیب بیشتر و انجام اقدامات پزشکی اولیه (مثلاً حفظ تهویه و جریان خون مناسب)
جراحی در مواردی که لازم باشد (مثلاً ثابت کردن قطعات شکسته)
درمان‌های دارویی
درمان اختلالات مثانه و روده
مراقبت پوستی جهت پیشگیری از ایجاد زخم بستر
درمان توانبخشی در اولین فرصتی که توسط پزشک تعیین می‌شود.
تحرک و فعالیت به وسیله تجهیزات کمکی همچون پاراپودیوم ،تجهیزات ارتوپد فنی و … جهت جلوگیری از تحلیل رفتن عظلات.
گاهی درمان روانپزشکی و مشاوره روانشناسی در بعضی از بیماران لازم است.

بازگشت سریع‌تر مصدومان ضایعه نخاعی به زندگی طبیعی با توانبخشی مدرن پس از عمل جراحی

نتایج یک مطالعه حاکیست افرادی که دچار ضایعات نخاعی می‌شوند با انجام تمرین درمانی و تحریکات الکتریکی تا ۳۰ درصد در عملکرد روزانه و کسب استقلال در زندگی روزمره آنها بهبودی حاصل می‌شود.

کاردرمانی ضایعه نخاعی

ضایعات نخاعی توسط دکتر سیامک مرادی فوق تخصص درد در کلینیک درد راد در تهران

کاردرمانی ضایعه نخاعی به اقدامات درمانی گفته می‌شود که برای بیماران مبتلا به آسیب و فلج نخاعی با مشکلات حرکتی انجام می‌گیرد تا بیشتر توانایی‌های این افراد بازیابی شود.

افزایش استقلال بیمار، بهبود توانایی راه رفتن و تقویت عضلات اندام تحتانی، بهبود تعادل و الگوی راه رفتن، بازآموزی حرکت اندام فوقانی و … از اهداف کاردرمانی ضایعات نخاعی است.

توانبخشی و کاردرمانی ضایعه نخاعی

کاردرمانی و توانبخشی ضایعه نخاعی شامل موارد زیر است:

تمرینات دامنه حرکتی ( تمرینات غیر فعال در مفاصل و اندام‌های فلج – تمرینات فعال)
تمرینات و حرکات غیرفعال در مفاصل و اندام‌های فلج
تمرینات و حرکات مفاصل غیر فلج
استفاده از تجهیزات تایرومویشن جهت بازآموزی اندام فوقانی
آموزش و تمرینات درمانی جهت جابه‌جایی و انتقال وزن
استفاده از بیوفیدبک جهت تلاش آگاهانه برای حرکت عضلات فلج
تحریک الکتریکی (FES) برای تقویت و انقباض عضلانی
TENS، US، گرمادرمانی جهت کاهش درد
فیزیوتراپی کف لگن جهت درمان بی‌اختیاری ادرار و نقص عملکرد جنسی

 

ارائه خدمات تخصصی کاردرمانی ضایعه نخاعی در کلینیک کاردرمانی رها

       هماهنگی ویزیت 09125066759     02144427580

            با شما برای فردایی بهتر

               کلینیک کاردرمانی رها


پاسخ دادن

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری نشانه گذاری شده اند *


کاردرمانی رها

کاردرمانی ضایعات ارتوپدیک و نورولوژیک

توانبخشی تخصصی سکته مغزی ضربه مغزی فلج مغزی ضایعه نخاعی

محمد قادری نسب
حسین محمد حسن زاده

Design & Developed by NetStudio.ir